Warning: jsMath requires JavaScript to process the mathematics on this page.
If your browser supports JavaScript, be sure it is enabled.

Taner TANRISEVER Ana Sayfasi

| Ana Sayfa  | Özgeçmiş | Çalışmalar | Dersler | Ders Programı | Simülasyonlar  | Diğer | İletişim |

Kimyasal Semboller, Formüller ve Denklemler

Kimyasal Semboller

Bir bileşiğin elementlerden oluştuğunu ve bileşiklerin, elementlerin bileşik içerisinde belli oranlarda bulunduklarını öğrendik. Kimyasal reaksiyonlarının elementlerin bileşiklerin karşılıklı etkileşmelerinden başka birşey olmadığını da öğrendiğimize göre kimyasal reaksiyonları daha basit ve anlaşılır şekilde ifade edebiliriz. Bunun için yapmamız gereken şey uzun isimler yerine kimyasal reaksiyonların temel elemanları olan elementlerin isimlerini sembollerle göstermek bu işi daha da basitleştirebilir. İsviçreli kimyacı J.J. Berzelius'a (1779-1848) gelinceye kadar elementler için kullanılan semboller herhangi bir sistem izlememişlerdir. Berzelius'un önerisi üzerine (1814) her elementin latince başharfi sembol olarak kabul edilmiştir. Örneğin; Oksijen için O, hidrojen için H gibi. Azot N ile gösterilir çünkü nitrojen kelimesinden sembolü türetilmiştir. Bugün bilinen 110 element olduğu düşünülürse alfabadeki 28 harfin bu işe yetmeyeceği açıktır (türkçe karakterlerin hiçbiri bu tür isimlendirmede kullanılmadığından). Bu nedenle eğer farklı elementlerin ilk harfleri aynı olabilir. Hidrojen helyum örneğinde olduğu gibi bu durumda diğer elementin ikinci veya üçüncü harfleri de sembollerde kullanılır. Bu nedenle helyumunki He dir. Bu semboller yazılırken yukarıda da olduğu gibi sembol tek harften meydana geliyorsa büyük iki harften meydana geliyorsa birinci harf büyük ikinci harf küçük olacak şekilde sembolize edilir. Peryotlar cetvelinde herbir elementin adı ve sembolünü bulabilirsiniz.

Kimyasal Formüler

Artık elementlerin sembolerini birbirleri ile birleşme oranlarını biliyoruz. Şimdi kimyasal formüllerin nasıl yazılacağını ve okunacağını görmey çalışalım. Suyun daha önce 2 atom hidrojen ve bir atom oksijenden meydana geldiğini söylemiştik. Hidrojenin sembolünün H ve oksijenin sembolünün O olduğunu biliyoruz. Bu durumda su için aşağıdaki formülleri uydurabiliriz.

H2O12H1OO1H21O2H
H2O12H1OO1H21O2H
H2O12H1OO1H21O2H

Fakat yukarıdaki ifadelerden hiçbiri suyu göstermek için kullanılmaz ve bu konuda genel bir adlandırma standardı söz konusudur. Formüller yazılırken, öncelikle pozitif değerlikli olan element yazılır. Sonra moleküldeki sayısı altına indis olarak belirtilir.

İkinci atom yazılır ve moleküldeki sayısı altına indis olarak belirtilir. Molekül içerinde atomdan 1 tane varsa indis olarak bu 1 konulmaz. Bu nedenle H ve O karşılaştırırsak H +1 değerli, ve O -2 değerli olduğunu görürüz. Bu durumda Su için H2O yazmalıyız. Oksijenin altına indis olarak 1 konulmadığına dikkat edin.

Bu örnekten de görüldüğü gibi formülleri doğru yazmak için molekül içindeki türlerin yükleri konusunda fikir sahibi olmamız gerekir. (Bazı Türlerin Değerlikleri)

Bu şekilde bazı bileşiklerin formülleri aşağıda verilmiştir.
NiS, PbBr4, Pb3N2 , Fe2S3 , FeI2 ,Hg2F2, Cu2S , SnCl2 HgO, Sn3P4, PbCl2, Sn3N4, FeS, FeBr3, HgF2, CuS, SnI4 , Hg2O , Pb3P4, NiO, SnO2, PbO2, Fe2O3 , CuI, Hg2Cl2, CuO, Sn3N2, Hg2O2, CuCl2
Fakat bu ve benzeri bileşiklerin isimlerini nasıl okumalıyız?

Tablo 1 : Çok kullanılan bazı iyonların değerlikleri.

ÇOK KULLANILAN KATYONLAR
+1 Yüklü+2 Yüklü+3 Yüklü+4 Yüklü
H+1 Hidrojen
Li+1 Lityum
Na+1 Sodyum
K+1 Potasyum
Cu+1 Bakır (I)
Ag+1 Gümüş
NH4+1 Amonyum
Hg2+2 Civa (I)
H3O+1 Hidronyum
Be+2 Berilyum
Mg+2 Magnezyum
Ca+2 Kalsiyum
Zn+2 Çinko
Cu+2 Bakır (II)
Fe+2 Demir (II)
Hg+2 Civa (II)
Cd+2 Kadmiyum
Ni+2 Nikel
Pb+2 Kurşun (II)
Sn+2 Kalay (II)
Sr+2 Stronsiyum
Ba+2 Baryum
Al+3 Alüminyum
Cr+3 Krom (III)
As+3 Arsenik (III)
Sb+3 Antimon (III)
Bi+3 Bizmut (III)
Fe+3 Demir (III)
Au+3 Altın (III)
Sn+4 Kalay (IV)
Pb+4 Kurşun (IV)
ÇOK KULLANILAN ANYONLAR
-1 Yüklü-2 Yüklü-3 Yüklü
F-1 florür
Cl-1 klorür
Br-1 bromür
I-1 iyodür
OH-1 hidroksit
NO2-1 nitrit
NO3-1 nitrat
MnO4-1 permanganat
H2PO4-1 dihidrojen fosfat
HSO3-1 bisülfit
HSO4-1 hidrojen sülfat
HCO3-1 bikarbonat
CN-1 siyanür
SCN-1 tiyosiyanat
ClO-1 hipoklorit
ClO2-1 klorit
ClO3-1 klorat
ClO4-1 perklorat
CH3COO-1 asetat
BrO3-1 bromat
IO3-1 iyodat
H-1 hidrür
O-2 oksit
O2-2 peroksit
S-2 sülfür
C2O4-2 okzalat
SO3-2 sülfit
SO4-2 sülfat
CrO4-2 kromat
Cr2O7-2 dikromat
MnO4-2 manganat
CO3-2 karbonat
HPO4-2 hidrojen fosfat
N-3 nitrür
P-3 fosfür
PO3-3 fosfit
PO4-3 fosfat

 

Kaynaklar