Warning: jsMath requires JavaScript to process the mathematics on this page.
If your browser supports JavaScript, be sure it is enabled.

Taner TANRISEVER Ana Sayfasi
Processing Math: 60%
No jsMath TeX fonts found -- using unicode fonts instead.
This may be slow and might not print well.
Use the jsMath control panel to get additional information.
jsMath Control PanelHide this Message


jsMath

Gazların Sıvılar İçindeki Çözünürlüğü

Gazlar sıvı içinde çözündüklerinde gerçek bir çözelti oluştururlar. Gazların sıvı içindeki çözünürlükleri gazın ve sıvının doğasına bağlı olarak değişim gösterir. Gazın doğası çözücünün doğasına ne kadar benziyorsa gazın çözünürlüğü o derece yükselir.

Bazı gazların sıvılardaki çözünürlüğü, hidrojen bağı oluşumu gibi moleküler etkileşmeler nedeni veya su ile bazı kimyasal denge reaksiyonları vermeleri nedeni ile çok fazladır. Bu gazlara örnek olarak HCl, NH3,H2S,Cl2CO2 gibi gazlar verilebilir. H2,O2,Ar gibi bazı gazların çözünürlükleri ise düşüktür. Bazı gazların çözünürlükleri Tablo 1 de verilmiştir.

Tablo 1 : Bazı gazların 0 o ve 760 mmHg daki çözünürlükleri.
Gaz Sudaki Çözünürlük ( mol / 1000 g su)
NH3 52.573
HCl 22.572
SO2 3.565
H2S 0.207
Cl2 0.206
CO2 0.076
CO 0.002
O2 0.002
N2 0.00025
H2 0.001

Gazların çözünürlüğü sıcaklık ve basınca bağlı olarak değişir.

Gazın fugasitesinin artışı ile sıvı içerisindeki çözünürlüğünü artar. Düşük basınç değerlerinde gazın fugasitesi basıncına eşit kabul edilirse, basınç arttışı ile çözünürlüğü arttığı söylenebilir. Hem gaz hem de çözelti fazı ideal davranış gösteriyorsa, Gazın basıncı ile mol kesri arasında

Pgaz=KHχgaz

ilişkisi söz konusudur. Eşitlik yalnızca gazlar için değil, çözücü içinde çözünmüş gaz fazda ideal gaz davranışı gösteren, ideal bir çözelti sistemi içinde

şeklinde genellenebilir.

P2=KHχ2

Burada 2 indisi çözücü içinde çözünmüş konsatrasyonu düşük herhangi bir uçucu bileşen olabilir. Bu son matematiksel ifade Henry Yasası olarak bilinir. Buradaki K' sabiti de Henry Sabiti olarak adlandırılır. Henry sabitinin büyüklüğü çözücü ve çözünenin doğasına ve sıcaklığa bağlı olarak değişir. Tablo 2 de bazı için Henry sabitleri gösterilmiştir.

Tablo 2 : Bazı gazların sıcaklığa bağlı olarak Henry sabitlerinin değişimi.
Gaz KH×105(atm1)
0oC 20oC 40oC 60oC 80oC
H2 1.72 1.46 1.31 1.31 1.33
N2 1.86 1.32 1.00 0.874 ---
O2 3.98 2.58 1.84 1.57 1.44
C2H4 20.5 10.1 6.18 --- ---

Raoult Kanunu ile Henry Kanunu karşılaştırılacak olursa;

Pi=Pioχi Raoult Kanunu
Pi=KHχi Henry Kanunu(KH=1KH)

olduğundan; Gaz olmayan maddeler için Henry Sabiti KH nın çözücüde çözünmüş uçucu maddenin saf haldeki buhar basıncı Pio ile orantılı olduğu düşünülebilir. Fakat bu doğru değildir. Çünkü KH çözücü ve çözünenin doğasına bağlı bir sabit sayı iken, Pio yalnızca çözünmüş bileşenin doğrudan saf haldeki buhar basıncıdır. Bu çelişkili bir durum gibi gözükse de seyreltik çözeltilerde çözünmüş tür Henry yasasına göre hareket ederken, çözünen türün konsantrasyonun artması ile birlikte Raoult Kanunu geçerli olmaya başlar.

Henry Yasası seyreltik uçucu bileşen içeren sistemler için kullanıldığı gibi, daha çok gaz türlerin sıvılardaki çözünme büyüklükleri ile ilgili olarak kullanılır.

Henry Yasası ve Raoult Kanunu hangi sınırlarda geçerli olabileceğini anlamak için Tablo 3 de verilen aseton - koloroform sistemini ele alalım.

Tablodan da görüldüğü gibi Deneysel Değerlerin Teorik değerlere oranı 1 olması gerektiği halde herhangi bir türün düşük konsantrasyonlarda Henry yasası geçerli olmaya başlarken, yüksek konsantrasyonlara doğru gidildikçe Raoult Yasası geçerli olmaktadır.

Tablo 2 : 35 o aseton-kloroform sistemi için kısmi buhar basınçların kloroformun mol kesrine göre değişimi. Aseton için \rm K_{H \; (aseton)} = 175 \; mmHg ve kloroform için \rm K_{H \; (kloroform)} = 165 \; mmHg dir.
\rm \chi _{kloroform}
0 0.2 0.4 0.6 0.8 1
\rm P_{kloroform} / mmHg
0 35.253 82.507 141.762 200.266 273.022
\rm P_{aseton} / mmHg
347.279 249.771 174.764 92.258 36.753 0
\rm P_{T} / mmHg
347.279 285.024 257.271 234.02 237.019 273.022
\rm { P_{kloroform} \text{(Deneysel) } \over P_{kloroform}^o * \chi _{kloroform} \text{(Raoult, Teorik)} }
--- 0.646 0.755 0.865 0.917 1
\rm { P_{aseton} \text{(Deneysel) } \over P_{aseton}^o * \chi _{aseton} \text{(Raoult, Teorik)} }
1 0.899 0.839 0.664 0.529 ---
\rm { P _{chloroform} (Deneysel) \over K_{H (chloroform)} \chi _{chloroform} \text{(Henry, Teorik)} }
--- 1.068 1.25 1.432 1.517 1.655
\rm { P _{aseton} (Deneysel) \over K_{H (aseton)} \chi _{aseton} \text{(Henry, Teorik)} }
1.984 1.784 1.664 1.318 1.05 ---

Soru 1 :
1.0 atmosfer dış basınçta havanın yalnızca hacimce %20 oksijen ve %80 azottan oluştuğunu düşünerek, 1.0 kg su içindeki oksijen ve azotun 20 \rm ^oC \; ve \; 40 ^oC deki mol sayısını hesaplayınız.

Yanıt 1 :

Oksijen ve Azotun kısmi basınçları

\rm P_{O_2} = { V_{O_2}\over V_T} P_{hava} \Rightarrow P_{O_2} = { 20 \; L. \over 100 \; L} (1.0 \; atm.) = 0.2 \; atm.
\rm P_{N_2} = { V_{N_2}\over V_T} P_{hava} \Rightarrow P_{N_2} = { 80 \; L. \over 100 \; L} (1.0 \; atm.) = 0.8 \; atm.

Tablo 2 deki sabitler kullanılırsa

\rm \chi _{O_2} (20 ^o C) = K_{H \; (20 \; oC) }P_{O_2} \Rightarrow \chi _{O_2} (20 ^o C) = (2.58 \times 10^{-5} \; atm.)( 0.2 \; atm.) =5.16 \times 10^{-6}
\rm \chi _{O_2} = { n_{O_2} \over n_{O_2} + n_{H_2O}} \Rightarrow 5.16 \times 10^{-6} = { n_{O_2} \over n_{O_2} + { 1000 \;g. \over 18.015 \; g \; mol^{-1}} } \Rightarrow n_{O_2} = 2.86 \times 10 ^{-4} \; mol.
\rm \chi _{O_2} (40 ^o C) = K_{H \; (40 \; oC) }P_{O_2} \Rightarrow \chi _{O_2} (40 ^o C) = (1.84 \times 10^{-5} \; atm.)( 0.2 \; atm.) = 3.68 \times 10^{-6}
\rm \chi _{O_2} = { n_{O_2} \over n_{O_2} + n_{H_2O}} \Rightarrow 3.68 \times 10^{-6} = { n_{O_2} \over n_{O_2} + { 1000 \;g. \over 18.015 \; g \; mol^{-1}} } \Rightarrow n_{O_2} = 2.04 \times 10 ^{-4} \; mol.
\rm \chi _{N_2} (20 ^o C) = K_{H \; (20 \; oC) }P_{N_2} \Rightarrow \chi _{N_2} (20 ^o C) = (1.32 \times 10^{-5} \; atm.)( 0.8 \; atm.) =1.06 \times 10^{-5}
\rm \chi _{N_2} = { n_{N_2} \over n_{N_2} + n_{H_2O}} \Rightarrow 1.06 \times 10^{-5} = { n_{N_2} \over n_{N_2} + { 1000 \;g. \over 18.015 \; g \; mol^{-1}} } \Rightarrow n_{N_2} = 5.88 \times 10^{-4} \; mol.
\rm \chi _{N_2} (40 ^o C) = K_{H \; (40 \; oC) }P_{N_2} \Rightarrow \chi _{N_2} (40 ^o C) = (1.00 \times 10^{-5} \; atm.)( 0.8 \; atm.) =8.00 \times 10^{-6}
\rm \chi _{N_2} = { n_{N_2} \over n_{N_2} + n_{H_2O}} \Rightarrow 8.00 \times 10^{-6} = { n_{N_2} \over n_{N_2} + { 1000 \;g. \over 18.015 \; g \; mol^{-1}} } \Rightarrow n_{N_2} = 4.44 \times 10^{-4} \; mol.


 

Kaynaklar

  • Fizikokimya II Cilt 2, Prof. Dr. Burhan Pekin, Çağlayan Kitapevi, İkinci Baskı, sayfa 77, 1986.

  • Fizikokimya, Cilt : I, Bölüm V-XI, Prof. Dr. Mustafa Cebe, sayfa 370-371,Uludağ Üniversitesi Basımevi, 1987.

  • Atkins Physical Chemistry , Ed: 11, Pater Atkins, Julio de Paula, Jemes Keeler, Oxford University Press, Page: 152, ISBN : 978-0-19-108255.9